نيلگون ۱۲۳ براي راديو زمانه ـ ۲۹ ژانويه ۲۰۰۸

شرق را چگونه بايد شناخت؟
نقد بومي گرايي جديد ـ بخش هشتم

نوشتهء عبدی کلانتری

فايل صوتی
فايل صوتی با سرعت معمولی

فايل پی دی اف برای چاپ


در بخش پيشين گفتيم که غرب براي شناخت جهان، موضوعي را برمي گزيند و علم آن موضوع را ابداع مي کند. مانند موضوع تاريخ و علم تاريخنگاري، يا موضوع تکامل انسان، و علوم انسان شناسي و قوم شناسي؛ يا زبان و علم زبان شناسي. اين روال غربي است. همچنين پرسش از شرايط امکان و روش هرعلم نيز خود موضوعي براي فلسفهء آن علم و متدولوژي آن است. اين روال اخير را نيز عقلانيت انتقادي غربي ممکن مي کند.

شرق شناسي کلاسيک
غرب چگونه شرق را مي شناسد؟ «شرق شناسي» (خاورشناسي) چيست؟ پيش از آنکه به کتاب پرآوازهء ادوارد سعيد و تعريف او از شرق شناسي بپردازيم، از يک تعريف ساده آغاز مي کنيم. شرق شناسي رشته اي از علوم انساني در غرب است که به بررسي فرهنگ جوامع غير اروپايي (اوري ين تال / Oriental) درشرق مي پردازد. شرق شناسي رشته اي است تخصصي، پردامنه و بس دشوار، زيرا بايد همزمان به دانش بررسي هاي تطبيقي زبان شناسانه، انسان شناسانه، يافته هاي باستان شناسانه، و مطالعهء تطبيقي اديان مجهز باشد. اسلام شناسي، شاخه اي از شرق شناسي است. يک شرق شناس کلاسيک، بر چند زبان شرقي مانند آرامي، سرياني، عربي، سانسکريت، يونانی، لاتين، عبری، فارسي، و غيره بايد در آن حد مسلط باشد که متون اوليهء نوشته شده به اين زبان ها را به خوبي درک، و با يکديگر مقايسه کند.

بسياري از منورالفکران دوران بيداري شرق، نخستين آشنايي هاي سيستماتيک و علمي خود را با تاريخ فرهنگ و کشور خويش، از طريق آثار شرق شناسان غربي کسب کردند. نخستين کتاب هاي درسي در آموزش و پرورش مدرن در اين کشورها، با ترجمه و اقتباس از بررسي هاي شرق شناسان نوشته شدند. در کشورما، تاريخنگاري نوين، از جمله تاريخ ادبيات، مديون شرق شناساني چون ادوارد براون، يوگني برتلس، و هانري ماسه بوده است.

رشته هاي ديگري چون باستان شناسي، مردم شناسي، قوم نگاري،  جمع آوري و شناخت فولکور، و موزيکالوژي نيز مديون آموخته هاي ما از شرق شناسان اين رشته ها است. علاوه براين، بخش بزرگي از عرفان نظري يا «حکمت» نيز در دوران جديد، متأثر از تحقيقات شرق شناساني چون لوئي ماسينيون، هانري کوربن، و اخيراً آنه ماري شيمل بوده است. هرچند شاگردان ايراني اين اساتيد غربي در کشورما به شناخت و اشاعهء حکمت همت گماشتند، اما در رشتهء اسلام شناسي ما هنوز کسي را نداريم که همطراز بزرگاني چون ايگناتس گلدتسيهر، يوزف شاخت، تئودور نولدکه، ايليا پطروشفسکي، ولاديمير ايوانف،  ولاديمير مينورسکي، يوگني برتِلس، هميلتون الکساندر گيب، مارشال هاجسن، آلبرت هوراني، رينولد نيکولسون، ماکسيم رودنسون، برنارد لوئيس، پاتريشيا کرون، و مايکل کوک باشند. نخستين تلاش ها براي تأليف يک دائره المعارف جامع اسلام در کشورهاي عرب و ايران، بدون ياري گرفتن از تحقيقات اين عده و بسياري ديگر از شرق شناسان معتبر آلماني، روسي، فرانسوي، بريتانيايي، و آمريکايي، شايد هرگز امکانپذير نمي شد. 

اما امروزه رشته و عنوان «شرق شناسي» با بار معنايي منفي همراه است. علت آن، کتاب دوران ساز «شرق شناسي» (اوري ين تاليسم / Orientalism) نوشتهء متفکر فقيد فلسطيني ـ آمريکايي ادوارد سعيد است. اين کتاب که نخستين بار در سال ۱۹۷۸ در آمريکا به چاپ رسيد، به طرزي غير مترقبه پرفروش شد و به فاصلهء کوتاهي به اکثر زبانهاي دنيا ترجمه گشت. ترجمهء عربي آن توسط روشنفکر سوري کمال ابوديب، در کشورهاي عرب به جدل هاي بسيار انجاميد. اين کتاب به زودي تبديل به يکي از مهمترين منابع جريانهاي فکري غرب ستيز در کشورهاي اسلامي شد.

ادوارد سعيد: من غرب ستيز نيستم
اما ادوارد سعيد خود را غرب ستيز نمي داند. او در سال ۱۹۹۴ چنين توضيح مي دهد:
«اجازه دهيد به يک جنبه از نحوه اي که کتاب شرق شناسي مورد استقبال قرار گرفت اشاره کنم، جنبه اي که بيش از همهء جنبه ها از آن متأسفم و خود را موظف مي دانم هم اکنون (۱۹۹۴) به مؤکدترين شيوه آن را جبران کنم. اين جنبه، صفت غرب ستيزي است که به کتاب نسبت داده شده؛ مفسران موافق و مخالف، به طرزي گمراه کننده و با سروصداي بسيار، کتاب را غرب ستيز خوانده اند. اين تصور نادرست، دو بخش دارد، که گاه در کنار هم استدلال مي شوند و گاه جداگانه. اولين بخش، ادعايي است که به من نسبت داده مي شود و مي گويد پديدهء "شرق شناسي" نامي است که به شکل مجاز، يا به شکل يک سمبول در مقياس کوچک، به جاي تماميت "غرب" به کار گرفته شده، و در حقيقت شرق شناسي را بايد معرف کليت غرب دانست. بنابراين، طبق اين برداشت، غرب سراسر دشمن مردم عرب و مسلمانان، و خصم ايرانيان، چيني ها، هندي ها و بسياري از غير اروپاييان ديگر است؛ يعني مردمي که استعمار و تعصبات غربي دامنگيرشان شده است.

بخش دوم استدلالي که به من نسبت مي دهند به همين اندازه پردامنه است؛ اينکه غرب غارتگر و [علم] شرق شناسي که با آن همدست بوده، اسلام و اعراب را مورد تجاوز و هتک حرمت قرار داده اند. (توجه کنيدکه اينجا دو واژهء "غرب" و "شرق شناسي"  [به نادرست] برهم منطبق شده اند.) چون چنين بوده، صِرف اينکه چيزي به نام شرق شناسي و کساني به نام شرق شناس وجود دارند، خود باعث استدلال کاملاً معکوس شده، يعني، اسلام، کامل و بي نقص است و تنها مسير درست (الحال الواحد) را نشان مي دهد، و ادعاهايي از اين دست. بنابراين، اگر کسي از شرق شناسي انتقاد کند، چنانکه من کرده ام، اين خود به معني دفاع از اسلامگرايي و بنيادگرايي اسلامي است.

آدم نمي داند در برابر اين برداشت هاي کاريکاتور وار که کتاب از سر گذرانده چه واکنشي نشان دهد؛ کتابي که مؤلف آن و استدلالهاي آن، همه به طور روشن ضد ذات گرايي است [آنتي اِسِه ن شاليست /  anti-essentialist / معني: فرد، فرهنگ، دين، يا هر پديدهء ديگري هرگز داراي ذات، اصل، فطرت، و هويت ثابت و تغيير ناپذير نيست.]، و به نحو ريشه اي نسبت به همهء عناوين و مفاهيمي چون شرق و غرب، با ديدهء شک نگاه مي کند، و با احتياط تمام، مواظب است که هرگز از "شرق" و "اسلام" دفاع نکند و حتا بحثي هم از آنها به ميان نکشد.

با همهء اين اوصاف، در کشورهاي عرب، کتاب شرق شناسي را چنان خوانده و تعبير کرده اند که گويي اين نوشته، حاوي دفاع سيستماتيک از اسلام و اعراب است، حتا وقتي که من به صراحت در کتاب گفته ام که نه قصد و نه صلاحيت آن را دارم که بخواهم نشان دهم شرق واقعي و اسلام واقعي چيست. حتا از اين هم فراتر مي روم و در همان ابتداي کتاب مي گويم کلماتي نظير "شرق" و "غرب" اشاره به هيچ واقعيت ثابت و ملموسي ندارند که به شکل طبيعي وجود داشته باشد. از آن گذشته، همهء اين نامگذاري هاي جغرافيايي، ترکيب درهم برهمي از واقعيات تجربي و ساخته هاي خيالي هستند. عنوان "شرق" که در بريتانيا، فرانسه، و آمريکا رايج شده، تا اندازهء زيادي از اين تمايل ناشي مي شود که آنها نمي خواهند به توصيف بسنده کنند بلکه تمايل به سلطه بر شرق و برخورد تدافعي با آن را دارند. همانطور که در کتاب سعي دارم نشان دهم، اين نکتهء اخير به ويژه در مورد اسلام صدق مي کند که آن را همچون تبلور خطرناک شرق ترسيم کرده اند.» (۱)

آنچه از ادوارد سعيد نقل کرديم، شانزده سال پس از چاپ اول کتاب «شرق شناسي» نوشته شده و اکنون به شکل مؤخره بر اين کتاب افزوده گشته است. همانطور که از لحن پوزش طلبانه و نيمه پشيمانِ آن پيدا است، ادوارد سعيد مايل است مسؤوليت بخشي از پيام و ميراث کتابش را که به تشديد و تقويت بومي گرايي غرب ستيز، به ويژه در ميان اسلامگرايان انجاميد، از خود دور کند. از دلايل مهم اين تغيير رأي، به گفتهء خود ادوارد سعيد در اين مؤخره، يکي فتواي قتل سلمان رشدي از سوي رهبر رژيم اسلامي ايران بود و ديگري خود انقلاب ايران و تحولات بعدي آن. ادوارد سعيد مي نويسد، «من مطلقاً نمي توانستم تصور کنم که يک سال پس از انتشار کتاب شرق شناسي، ايران صحنهء وقوع يک انقلاب اسلامیِ فوق العاده تأثير گذار خواهد شد؛ همانطور که پيش بيني نمي کردم نبرد ميان اسراييل و فلسطينيان، چنين شکل هاي وحشيانه و درازمدتي به خود مي گيرد، از تجاوز به لبنان در سال ۱۹۸۲ تا آغاز انتفاضه از اواخر سال ۱۹۸۷.»

ادوارد سعيد گناه تفسيرات ايدئولوژيک، بومي گرا، و اسلامگرايانه يا جهادي را از کتاب خود به گردن اوضاع خطير و حاد خاورميانه و جنگ هاي گرم وسرد آن مي اندازد.

در ابتداي اين بخش پرسيديم «شرق شناسي چيست؟». اکنون وقت آن رسيده که به تعريف ادوارد سعيد از شرق شناسي بپردازيم. اين تعريف، يکي ازمهمترين و تأثيرگذارترين تعاريف درعلوم انساني طي سه دههء اخير بوده است که نه تنها شهرت و اعتبار رشتهء تخصصي و پرسابقهء شرق شناسي را براي هميشه از ميان برداشت، بلکه باعث تقويت دو جريان مهم دانشگاهي در آمريکا به نامهاي «مطالعات چندفرهنگي» (مالتي کالچراليسم / multi-culturalism) و «مطالعات پسااستعماري» (پُست کولونيال ستاديز / post-colonial studies) شد، همراه با نبردهاي جنجالي  در رسانه ها و مراکز فرهنگي آمريکا طی دو دههء پايانی قرن  بيستم، که عنوان «جنگ هاي مربوط به فرهنگ»  (کالچر وارز / culture wars) را به خود گرفت.


پانوشت ها:

1- Edward W. Said, Orientalism, 1978, 25th anniversary edition, 1994, Vintage Books, pp. 330-331

لينک های مرتبط:
بخش اول ـ نقد بومی گرايی جديد: پيشگفتار

بخش دوم ـ بومی گرايی در برابر پيشرفت جوامع اروپايی

بخش سوم ـ غرب و مفهوم «پيشرفت»

بخش چهارم ـ بومی گرايی و معنی تاريخ

بخش پنجم ـ بومی گرايی و استعمار

بخش ششم ـ استعمار چيست؟

بخش هفتم ـ غرب / شرق

--------------------------
هراس اروپا از اسلام
اخلاق جهاد ـ استعمار / خشونت / ترور
جايگاه دين در جامعهء مدرن
اسلام و تجدد پس از آتاتورک
دوراهي فمينيسم ايراني: آزادي جهانشمول يا عامليت بومي

عشق و نفرت ما نسبت به آمريکا
جهانی شدن ارزش ها
جن زدگان / خرافات شرقی به روايت گلشيری
پايان نوستالژيا

سکولاريسم و اسلام
عرب و عجم / شرقشناسی ايگناتس گلدتسيهر

نقد خشونت دينی
همه‌ی «لوطی‌ها» به بهشت می‌روند / شرق بهشت يا بهشت شرقی
خرافه و خشونت ـ طريقت شرقی در طوبی و معنای شب
ايدئولوژی آمريکايی
بهشت در کوير

بومي گرايیِ ضداستعماریِ مريم جميله
کارکرد سنگسار در جامعهء دينی
قتل های ناموسی در ترکيه

الاهيات طبيعت
روشنفکران دينی و تبعيض

«ما در کشورمان همجنسگرا نداريم . . .»
در سوگ تن های شکسته




نظرهاي خوانندگان

رشته مقالات روشنگري است؛ با همان دقت و شفافيت که از آقاي کلانتري انتظار مي رود.
-- مهدي ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

در کامنتي به نوشته قبلي تان گفته بودم در خيلي جاهاي مقاله يک تعويض ساده لغت «غرب» با «مدرنيته» از تناقضاتش به شدت مي کاهيد (هر چند نه کاملا).منتها شما (سهوا يا عمدا)‌ منظور مرا متوجه نشده‌ايد و در پاسخ اعلام کرده‌ايد که «غرب، غرب است. کشور فرانسه، کشور فرانسه است نه کشور مدرن» و اينکه
اروپا به چه کشورهايي اطلاق ميشود (که از اين يادآوري تشکر مي‌کنم!).
.
به نظر من، شما به طور کلي يک مقوله بيشتر تاريخي را به اصرار فقط از جنبه جغرافيايي/نژادي اش (که به نظر من بسي فرعي تر است) مي بينيد. انگار اين «غرب» و «شرق» کذايي دو موجود يکدست و لايتغير اند. گويي در غرب همگان همواره همچون نيوتون، کانت و ولتر انديشيده‌اند و بر عکس در شرق (احتمالا از مصر و بين النهرين گرفته تا چين و ژاپن) همگان اسير خرافه و عرفان عقل ستيز بوده‌اند. تقليل تاريخ غرب به عصر طلايي ۱۰۰-۲۰۰ ساله آتن و بعد جهشي ۱۵۰۰ ساله از آن به رنسانس و مدرنيته و دومي را نتيجه منطقي و بدون واسطه‌ء اولي ديدن چيزي جز ساده‌انگاري و خاموش کردن عقلانيت تحليلگر نيست (امري که جالب است خود نيز بدان معترفيد -- پاراگراف اول نوشته قبلي).
.
همچنين لفظ «عقلانيت غربي» و اصرار بر غربي ناميدن عقل به نظر من متناقض و خنده‌دار است. مانند اين که بگوييم «قانون بابلي» چون مثلا قانون اولين بار در بين النهرين به وجود آمد. در اينکه انقلاب علمي وتقديس عقلانيت و روشنگري (و بسياري چيزهاي ديگر) در اروپا روي داد شکي نيست. و همچنين در جهش تمدني متعاقبش در آن قاره. اما بر خلاف تصور شما و بومي گرايان(!) (چون جناب هودر)، روش علمي و عقلانيت مدرن و حقوق بشر و غيره دستاوردهاي جهان شمولي هستند که تعلق ابدي به زادگاه جغرافيايي خود نداشته و نخواهند داشت. همانطور که قانون بابلي و کاغذ چيني و اعداد هندي و عربي نداشنتد.
.
فرد فرد انسانها به صرف انسانيت خود (به شرط در اختيار داشتن حد اقل امکانات مادي) و فرهنگهاي مختلف به تناسب پويايي خود (که خود قابل تغيير است)‌ علي‌الاصول قادر به اخذ واقعي أنها (مثال تکراري و خسته کنندهء ژاپن نمونه‌ء خوبيست) و بالاتر از آن، اعتلا بخشيدن و توسعه دادن آنها هستند. بر اينکه مساله بيشتر تاريخي است همين را بگويم که مثلا اروپاي قرن أغازين دوره مدرن بسيار شباهت کمتري به اروپاي قرون وسطي و دوران راکد حاکميت دنيا ستيز کليسا دارد تا با مثلا خاورميانه و نزديک در عصر پويايي تمدن اسلامي.
.
در پايان، بر من روشن نيست از کجاي کامنت يک خطي بنده به نيت من در «بي حرمت کردن فرهنگ اروپايي و مدرنيتهء غربي»!!‌ يا نمي‌دانم، «پررويي و جسارت جهان سومي/اسلامي»‌ ام پي برديد. البته من به خلاف شما از جهان سومي يا جهان «اسلامي» بودن خود (هر چند مسلمان نيستم‌ :‌ اگر دوست داريد همچون برخي انديشمندان «دهري مذهب» و به معني واقعي کلمه سکولار عصر طلايي و متاسفانه زودگ‌‌‌ذر (همچون لنگه سکولارتر و يوناني‌اش) تمدن اسلامي چون زکرياي رازي!) احساس پستي و حقارت نمي‌کنم و البته احساس افتخاري هم نمي‌کنم. و بزرگان علم و دانش غربي و مبارزين و فيلسوفان اروپايي راه آزادي و برابري را دوستان و برادران خود مي‌دانم ( پر واضح است، نه به معناي هم ارزي خدمات من و آنها به تمدن بشري!!). و اگر اين پررويي است، آري بسيار بيش از آنچه انديشيده‌ايد پررويم.
-- ياشار ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

در پاسخ آقاي ياشار ـ خوشبيني و اعتماد به نفس شما قابل ستايش است. شما به «صرف انسانيت»، خودتان را «دوست و برادر بزرگان علم و دانش غربي و مبارزين و فيلسوفان اروپايي» مي شناسيد و به عنوان دليلي براي همطرازي ما با اين بزرگان، ژاپن را مثال مي آوريد. اومانيسم و جهانوطني شما که شرق و غرب و شمال وجنوب نمي شناسد، توصيه کردني است. اما کسي که چنين با «ولتر و نيوتون و کانت» احساس برادري دارد و دستاوردهاي ژاپن را هم دم دست خودش ارزيابي مي کند، قاعدتاً بايد از خود بپرسد چرا از مشروطه تا امروز، و به طور اخص چرا طي سي سال اخير ما ژاپن نشديم؟ اين احساس برادري با بزرگان علم و فرهنگ اروپايي، تبلور ملموس خودش را تاکنون در کدام عرصه هاي انديشه و فرهنگ و نظام آموزشي ما نشان داده؟ ولتر و کوپرنيک و داروين و کانت ما چه کساني بوده اند؟ چرا انسانهاي فرهيخته اي چون شما براي تحصيل دانش از سوربون و هاروارد و کلمبيا (و نه حتا ژاپن، تايوان، کره جنوبي، يا اندونزي) سردرمي آورند؟ در نگاه دوباره، آن خوشبيني و اعتماد به نفس، بيشتر شبيه خودفريبي و خودبزرگ بيني است. به هرحال، اگر من ادعاي شما را بپذيرم، گام بعدي اثبات آن «برادري» است، يعني بازگشت شما به ايران و تبديل کشورمان به چيزي شبيه ژاپن. /// عبدي کلانتري
-- عبدي کلانتري ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

خطاب به ياشار: خواندن مطالب آقاي کلانتري وقت تلف کردن است. برويد مطالب خود متفکرين غرب را بخوانيد تا ببينيد چه دقيق و بي آنکه در جهت اثبات اين قضيه که "غربي ها عاقل تر و باهوش ترند"، به تحليل و بررسي انسان مي پردازند. سلسله بحث هاي کلانتري در رابطه با شرق و غرب قابل اعتنا نيستند، چرا که خود او از موضع يک جهان سومي تحقير شده به قضاوت در مورد شرق و شرقي مي نشيند.
.
حالا اينکه اين شرق از کجا تا به کجا است، اين شرقي مسلمان است و بودايي يا هندو، بماند. اتفاقأ از آنجا که خود آقاي کلانتري به صلاح انديشه مجهز نيست، چرا که اگر بود از موضع اخلاق قضاوت نمي کرد و در عوض نقد و تحليل مي کرد. قضاوت فعلي عوامانه است.
.
نوشته هاي ايشان را من هم کمتر خوانده ام چرا که موضع ايشان مشخص است و يک محقق و متفکر موضع گيري نمي کند. همان تيترش را بخوانيد بس است، دوست عزيز.
-- مهرداد ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

آقاي کلانتري من از شما سوال مي کنم چرا در دوران درخشان تمدن اسلامي غربي ها زبان عربي مي آموختند و به کشورهاي عرب مسافرت مي کردند تا کسب دانش کنند؟ اين تخطئه کردن شما در پاسخ تان به ياشار قابل فهم نيست. من هم معتقدم پديده هاي مدرنيته جهان شمولند همانگونه که پديده ي شهر نشيني مي تواند جهان شمول باشد. حالا پاسخ به اين سوال که چرا اين جهان شمولي تنها در نقاط خاصي از جهان به فعليت رسيده و در جاهاي ديگر مناسبات قرون وسطايي حاکم است صبر و تحمل علمي لازم دارد.
.
در کشوري که تنها صد سال است که حاکميت قبيله اي عشيره اي را پشت سر گذاشته مشکلات را در جاي ديگري بايد جست. شما چه اطلاعي از بحثهاي زبان شناسي داريد که اين گونه محکم سخن مي گوييد؟ ايا زبان فارسي تنهادر چند دهه ي اخير نيست که قدرت نسبي انتقال برخي از مفاهيم مدرن را پيدا کرده است؟ شما از فرايند تشکيل دولت در اروپا و تفاوتش در کشورهاي آفريقايي و آسياي غربي چه اطلاعي داريد که اين گونه با اعتماد بنفس بالا مي نويسيد؟ بنظر من برعکس، اين شما هستيد که با اطلاعات سطحي تان با اين جسارت بالا قلم مي زنيد. مطالعه ي بيشتر در زمينه هاي علوم انساني عالم اين رشته را فروتن تر و محتاط تر مي کند.
.
هم کساني که مثل شما فکر مي کنند مقهور غربند و هم بومي گراياني که بدنبال کشف همه چيز در انبان خرافه زده ي خود هستند. واقعاً که شما به خوبي همديگر را در طول تاريخ ايران بازتوليد مي کنيد.
-- سعيد ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

جناب مهرداد
من در جايي نديدم سخن از برتري هوش و فراست به ميان امده باشد. البته خواندن عاميانه ي مطالب چنين قضاوتي را در پي دارد. نگاه عبدي کلانتري نيز جامعه شناختي است. من نفهميدم شما از کجا پي برديد او «تحقير شده» است. از ميان عبارت شما شايد نکته ي جالبي در ايد که جهان سومي مهاجر بجاي احساس تحقير در برابر غرب، با نگاه جامعه شناختي جايگاه حقير فرهنگ خود را ببيند و عناصر فرهنگي حامل يا تشديد کننده را در درون آن تشخيص دهد، نه اينکه با خواندن مطالب غربي يک جعبه ي محفوظات دانش غربي گردد و به دوزيستي فرهنگي خويش ادامه دهد.
.
اين نه برخورد روشن و صادقانه با خويش است نه با فرهنگي که از ان بر امده است. مطلب ديگر اينکه قضاوت اخلاقي را درميان ان مطالب نيافتم، شايد بد نباشد روي ان انگشت گذاريد. حتمن عبدي کلانتري در تاييد يا نفي ان برخورد اخلاقي به شما پاسخ خواهد گفت . درباره ي موضع گيري در تحقيق شايد اگر به همان خوانده هاي خويش مراجعه کنيد دريابيد که بسياري از کلمات از مقايسه بر امده اند. مثل کاربرد کلمه ي جهان سومي توسط خود شما.
.
مطلب اخر توجه ي غربيان به فراي مرز هاي جغرافيايي خويش است که امروزه توسط بسياري از عاميان بعنوان کمبود هاي اين مردم عنوان مي گردد. بر عکس چگونگي توجه ي مراکز اکادميک غربي به فرهنگ هاي ديگر و چگونگي شناخت عناصر درون اين فرهنگ ها شايد نمونه ي مناسب براي بررسي فرهنگي باشد. اما شرقيان همين برخورد هاي علمي با فرهنگ خود را برنميتابند و بر جزم گرايي و عدم شناخت و نقد فرهنگ خويش پافشاري ميورزند. يکي از ابزار انهم نگاه عاميانه اي زير برچسب نقد به غرب است.
-- عليرضا ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

جناب عبدي عزيز، جاي تعجب دارد (شايد همه نه!)‌ که چرا در پاسخ به کامنت‌ها به توصيه خودتان به مخاطبين که مي گوييد شعور نويسنده و عمق نوشته را دست کم نگرفته و متوجه «نوانس» هاي آن باشند، عمل نمي‌کنيد و به هوش و شعور مخاطبتان توهين مي‌کنيد. يعني به جاي پاسخ گفتن به نقد‌ وارده، به حمله شخصي به بنده مي‌پردازيد، آن هم بر اساس احمقانه ترين تعبير ممکن از چيز‌هايي که گفته‌ام (که خود دلسوزانه ما را از أن بر حذر مي‌داريد). پر واضح است ( از کامنت قبلي هم) که نوشته‌ام نه به اين معني است که من خود را از نظر ارزش تاريخي و تمدني، هم‌ارز و برابر با رازي و خوارزمي و از أن بالاتر نيوتون و داروين و غيره مي‌دانم.
.
در ضمن هيچ کجا در مورد «ما»‌ به معني ملت و فرهنگ ايران صحبت نکرده بودم، که مثال ژاپن را دليل من براي برابري «ما» (به اين معني)‌ با غرب فرض گرفته‌ايد. لطفا اگر پاسخ مي‌گوييد، به انتقاد وارده بگوييد (مهمتر بودن جنبه تاريخي از جنبه جغرافيايي قضيه و فراموش شدن نسبي اولي توسط شما) که مثال ژاپن هم براي همين بود نه أنچه در دهانم گذاشته‌ايد. بنده به خوبي به بعد جغرافيايي داستان هم واقفم و اين طور نيست قائل به وحدت وجود همه چيز باشم! اينکه چرا ما ژاپن (يا حتي هند و ترکيه هم) نشديم البته داستان نسبتا پيچيده‌ايست که دلايل آن (به طور خلاصه و ناقص) از رکود و عقب‌افتادگي فرهنگي‌مان تا موقعيت ژيو پوليتيک خليج فارس و خاورميانه براي قدرتهاي جهاني و دخالتهاي مخرب آنها در آن ناحيه (مثلا ۱۹۵۳/۱۳۳۲) را شامل مي‌شود (که دومي به هيچ وجه نمي‌تواند توجيه ما براي عقب افتادگي خود و بهانهء بي مسئوليتمان باشد).
.
اينکه چرا در فلان دانشگاه درس خوانده ام هم بماند و فقط لطف کرده تناقض آن را با نقدم نشان دهيد (در ضمن دوستان نزديکي دارم که ترجيح دادند که در ژاپن تحصيل کنند! اينکه اين نکته چه ربطي به بحث داشت را خود البته شايد بهتر مي‌دانيد!). در آخر خيلي زود در مورد برگشتنم به ايران هم قضاوت نکنيد (البته نه اينکه از سرزنشهاي «شرقي» جنابعالي ترسيده باشم).
-- ياشار ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

در پاسخ به آقاي ياشار ـ بحث تاريخي و تمدني است. اين بايد براي خواننده بديهي باشد. بخش هاي دوم، سوم، چهارم (به ويژه چهارم)، و پنجم در اين سلسله بحث ها همه تاريخي اند. حتا آل احمد هم با همهء بي سوادي مي دانست شرق /غرب مقولات جغرافيايي نيستند. اگر به عنوان يک ايراني احساس قرابت با ولتر، نيوتون، و کانت نمي کنيد، اسامي آنها را رديف نکنيد؛ همينطور ژاپن. اگر احساس قرابت و برادري مي کنيد، به ما بگوييد چرا؟ «انسانيـت» دليل کافي نيست؛ نه براي هگل، مارکس، وماکس وبر کافي بود و نه براي هابرماس و ادوارد سعيد. /// عبدي کلانتري
-- عبدي کلانتري ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

مهرداد-
قطعا اين طور نيست که آشنايي من با متفکرين غربي از مارکس گرفته تا سعيد از خواندن مقالات عبدي حاصل شده باشد (البته ادعاي تسلط آنچناني به آنها را هم ندارم که مشغله اصلي من علوم اجتماعي نيست و چيز ديگريست). علت اينکه نيلگون را مي‌خوانم يا گوش مي دهم (جداي از اينترنت گردي و کشتن کمي وقت)‌ جالب و مهم بودن خود داستان و همچنين نثر ‌روان و صداي دلنشين عبدي‌است. و البته من با بسياري از نکاتي که مي گويد هم موافقم و او را آدم سطحي هم نمي دانم.
.
از ايرادات اصلي او در اين سلسله مقالات يکي اين است که (احتمالا به علت دوري طولاني از ايران) گويي‌ تصور مي کند نقد بومي گرايي و تز غربزدگي و غيره را کسي قبل از او و در داخل ايران پي نگرفته. حال آنکه پس از بر همه عيان شدن گندي که امثال آل احمد خوش نيت و فرديد بد طينت به بار آوردند، کمتر متفکري (حد اقل در ميان سکولارها)‌ است در داخل ايران که از اين نوع بومي‌گرايي و جهان سوم گرايي مرتجعانه پشتيباني کند.
.
داستان در آمريکا البته جداست که چگونه ادوارد سعيد (نا‌خواسته)‌ باني قوت گرفتن يک سري جنبشهاي پست مدرن مالتي کالچراليست بسيار سطحي شده‌است و به خصوص عده‌اي از روشنفکران ايراني مهاجر در غرب را هم به گمراهي کشانده است (به علت برداشت سطحي‌شان--شايد-- از تزهاي‌ او). بنابرين کار عبدي را علي الاصول (و a priori) با ارزش مي دانم. اما ترجيح ميدادم به جاي اينکه سعي‌اش بيشتر بر provocative بودن هر چه بيشتر باشد (مثلا با تحقير بيش از اندازه «شرق» از ما گرفته تا ژاپن) بر دقت نوشته هايش مي ‌افزود. چون نهايتا بهتر است اين را فهميده باشد که لا اقل با نيلگون راديو زمانه احتمالا نمي‌تواند نقش يک «موج‌ساز»‌ اجتماعي را بازي کند. پس چه بهتر که در نقش يک روشنفکر با يک مخاطب محدود، کمي از provocation بکاهد و بر دقت علمي و بي‌طرفي علمي اش بيافزايد، که من حقير جهان سومي(!) تصور مي کنم تأثيرات بهتري در راستاي اهداف خود او بگذارد (هر چند کمتر اجازه‌‌ء خالي کردن دق دليهاي شخصي و کاملا قابل فهمش را بدهد).
-- ياشار ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

باز حمله شخصي مي کنيد. بله بحث تاريخي و تمدني است. منتها نکته اين است که تحليل‌هايتان در بسياري جاها سطحي و ناقص است. نگفته بودم که اشاره‌تان به جنبه تاريخي صفر است. من به اينکه شماي با سواد کلا چه ها مي دانيد و به چه چيزهايي واقفيد هم کاري ندارم. به آنچه نوشته‌ايد پرداخته ام. در ضمن لازم نيست به من دستور دهيد من چه کاري حق دارم بکنم و چه کاري نه و بي‌خود عصباني نشويد. chill out! من به عنوان يک شخص (و نه نماينده يا حامل تمدن ايراني)‌ به اندازهء مثلا يک شخص هلندي مو بور اما نسبتا بي‌نام با افرادي که رديف کرديد احساس نزديکي مي‌کنم. نه به اين معني که من رفيق پياله خوري آنها هستم يا برابر با آنها. بلکه به اين معني که آنها را other«ديگري» نمي دانم. که اين ربطي به برابر دانستن دستاوردهاي فرهنگ زادگاهم و مثلا انگلستان هم بديهي ‌است ندارد. احساس هم نمي‌کنم در اين مورد محتاج کسب اجازه از نويسندگان دست چندمي چون شما يا آرامش دوستدار باشم.
-- ياشار ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

چون نهايتا بهتر است اين را فهميده باشد که لا اقل با نيلگون راديو زمانه احتمالا نمي‌تواند نقش يک «موج‌ساز»‌ اجتماعي را بازي کند. پس چه بهتر که در نقش يک روشنفکر با يک مخاطب محدود، کمي از provocation بکاهد و بر دقت علمي و بي‌طرفي علمي اش بيافزايد، که من حقير جهان سومي(!) تصور مي کنم تأثيرات بهتري در راستاي اهداف خود او بگذارد (هر چند کمتر اجازه‌‌ء خالي کردن دق دليهاي شخصي و کاملا قابل فهمش را بدهد).

خب اين ر ا اول مي نوشتيد نه نهايتن! دوست فروتن اينهمه پيش درامد دقت علميتان ! لازم نبود!
همه شير فهم شديم.
.
-- عليرضا ، Feb 6, 2008 در ساعت 06:59 PM

جالب است که بخش نظرهاي مطالب عبدي را بخوانم و ببينم که اختلاف‌ نظرهايي که من با او دارم منحصر به من نيست. من با نظر آخر ياشار کاملاً موافقم (کمابيش با تمامي آن‌چه که نوشته است). عبدي، اما، اين خاصيت «تحريک‌آميز» نوشته‌هاي‌اش همه جا هست (و البته آن خالي کردن دق دلي‌ها). خودِ او اسم‌اش را مي‌گذارد رويکرد جامعه‌شناختي و علمي و آکادميک و چه و چه. خيلي هم دوست دارد به